Albanians For America
Në qershor të vitit 1999, pas përfundimit të luftës në Kosovë, vëllezërit shqiptaro-amerikanë Agron, Mehmet dhe Ylli Bytyqi, pjesëtarë të Batalionit vullnetar “Atlantiku”, kishin përfunduar misionin e tyre në luftën për lirinë e Kosovës.
Vetëm pak ditë pas çlirimit, më 23 qershor 1999, ata ndërmorën një veprim humanitar duke shoqëruar dy familje rome nga Prizreni drejt Serbisë, me qëllim që t’i ndihmonin të udhëtonin të sigurt drejt Kralevës.
Gjatë këtij udhëtimi, ata kaluan pa dashje vijën kufitare dhe hynë në territorin e Serbisë. Për këtë arsye u arrestuan nga policia serbe dhe u dënuan nga Gjykata për Kundërvajtje në Prokuple me 15 ditë burgim.
Por, pak ditë para përfundimit të dënimit, ata iu dorëzuan strukturave të Ministrisë së Punëve të Brendshme të Serbisë. Vëllezërit Bytyqi u dërguan në qendrën stërvitore të policisë në Petrovo Selo, ku u vranë dhe trupat e tyre u hodhën në një varrezë masive.
Eshtrat e tyre u gjetën në vitin 2001 në Petrovo Selo, duke zbuluar jo vetëm krimin, por edhe përpjekjen për fshehjen e tij.
Pavarësisht kalimit të 27 viteve, autorët dhe urdhërdhënësit e këtij krimi ende nuk janë dënuar. Rasti Bytyqi vazhdon të mbetet një nga çështjet më të ndjeshme në marrëdhëniet mes Shteteve të Bashkuara dhe Serbisë.
Kritikët e institucioneve serbe kanë akuzuar Beogradin për mungesë vullneti politik dhe pengim të hetimeve. Ndër vite, zyrtarë të lartë serbë kanë deklaruar se rasti do të zbardhet, por pa një epilog konkret gjyqësor.
Në vitin 2006, presidenti i atëhershëm i Serbisë, Boris Tadiq, premtoi se përgjegjësit do të përballeshin me drejtësinë. Edhe presidenti aktual, Aleksandar Vuçiq, ka deklaruar në raste të ndryshme se çështja duhet të zgjidhet.
Megjithatë, deri më tani nuk ka pasur një vendim përfundimtar që identifikon dhe dënon përgjegjësit kryesorë.
Dy ish-oficerë të policisë serbe, Sreten Popoviq dhe Millosh Stojanoviq, u akuzuan për pjesëmarrje në transferimin e vëllezërve Bytyqi drejt vendit ku u ekzekutuan, por u liruan nga akuzat pas proceseve gjyqësore.
Në këtë rast, është pranuar se vëllezërit Bytyqi u arrestuan nga autoritetet serbe, u transferuan nga strukturat shtetërore dhe më pas u vranë, por përgjegjësia penale për ekzekutimin e tyre ende nuk është përcaktuar.
Për shkak të rëndësisë së rastit, autoritetet amerikane kanë vazhduar të kërkojnë zbardhjen e plotë të tij. FBI-ja dhe institucionet amerikane kanë zhvilluar hetime, ndërsa Kongresi amerikan ka trajtuar rastin përmes rezolutave dhe seancave dëgjimore.
Administrata të ndryshme amerikane, pavarësisht përkatësisë politike, kanë kërkuar nga Serbia identifikimin dhe ndëshkimin e autorëve dhe urdhërdhënësve.
Për Washingtonin, rasti Bytyqi mbetet një çështje e pazgjidhur e drejtësisë, pasi bëhet fjalë për tre shtetas amerikanë të vrarë pasi kishin qenë nën kontrollin e institucioneve shtetërore serbe.
Kalimi i kohës nuk e zbeh përgjegjësinë për këtë krim. Për familjen Bytyqi dhe për ata që kërkojnë drejtësi, çdo vit i kaluar pa një epilog përfundimtar është një vazhdim i dhimbjes dhe i mungesës së përgjegjësisë.
Rasti Bytyqi mbetet një provë për sistemin serb të drejtësisë dhe për gatishmërinë e Serbisë për t’u përballur me të kaluarën e saj.
Pas më shumë se dy dekadash, faktet për arrestimin, transferimin dhe vrasjen e vëllezërve Bytyqi janë të njohura. Ajo që mbetet e pazgjidhur është përgjegjësia individuale dhe zinxhiri komandues që çoi në këtë krim.
Pikërisht për këtë arsye, rasti vazhdon të jetë pjesë e agjendës së Shteteve të Bashkuara dhe një faktor që ndikon në marrëdhëniet amerikano-serbe.
Drejtësia për Agron, Mehmet dhe Ylli Bytyqin mbetet një kërkesë e vazhdueshme për familjen e tyre, për komunitetin shqiptar dhe për të gjithë ata që kërkojnë përgjegjësi për krimet e luftës.
